| Home | Sitemap | Colofon | RSS

In uitzonderlijke gevallen kan iemand tegen zijn of haar wil worden opgenomen. We noemen dit een gedwongen opname. Dat gebeurt alleen als het kind of de jongere een psychiatrische stoornis heeft en als gevolg daarvan een gevaar voor zichzelf of anderen vormt.

Onvrijwillige opnames maken slechts een heel klein deel uit van het totale aantal opnames binnen de kinderpsychiatrie.

Wanneer kan iemand gedwongen worden opgenomen?

Bij kinderen onder de 12 jaar beslissen de wettelijk vertegenwoordiger(s) over een eventuele opname van hun kind. Het kan echter voorkomen dat deze vertegenwoordigers het onderling niet eens zijn. Ook is het mogelijk dat geen van beiden toestemming geeft voor opname. Als er in zo'n geval toch sprake is van gevaar, dan kan een kind onder de 12 jaar gedwongen worden opgenomen. Dit komt zelden voor.
Een jongere boven de 12 jaar moet zelf ook toestemming geven voor zijn of haar opname. Als de jongere niet opgenomen wil worden of als de jongere wel wil worden opgenomen, maar de ouders zijn het (onderling) niet eens over de opname, dan kan de opname niet doorgaan. Als er echter sprake is van gevaar voor de patiënt of voor anderen, dan kan de jongere tegen zijn of haar wil worden opgenomen, of tegen de wil van de wettelijk vertegenwoordigers.

Waar vind je de rechten en plichten?

In de Wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen (kortweg de ‘BOPZ' genoemd) staan alle rechten en plichten rondom een gedwongen opname beschreven. Er staat niet alleen in aan welke eisen een gedwongen opname in een psychiatrisch ziekenhuis moet voldoen, maar ook wat de rechten zijn van een patiënt die gedwongen in een psychiatrisch ziekenhuis verblijft. Zo hebben jongeren die gedwongen zijn opgenomen een speciaal klachtrecht.

Wie beslist over een gedwongen opname?

Als iemand snel gedwongen moet worden opgenomen, dan beslist de burgemeester daarover. Deze beslissing van de burgemeester wordt Inbewaringstelling genoemd (IBS). De burgemeester beslist pas nadat een onafhankelijk psychiater (iemand die niet bij de behandeling van de jongere is betrokken) de jongere heeft onderzocht en hierover advies heeft gegeven. Met een IBS kan iemand tegen zijn wil worden opgenomen in een kinder- en jeugdpsychiatrische kliniek. De IBS duurt drie dagen en kan worden verlengd tot drie weken. Daarna moet de rechter beslissen of de opname kan worden voortgezet.
Als er geen sprake is van spoed, of wanneer de opname na de IBS moet worden verlengd, dan kan een rechterlijke machtiging worden aangevraagd bij de rechtbank. Ook de rechter beslist op basis van het advies van een psychiater. De beslissing van de rechter heet een rechterlijke machtiging (RM). Deze RM duurt een half jaar. Daarna kan een RM steeds voor een jaar worden verlengd. Dit is alleen mogelijk als er nog steeds sprake is van gevaar voor de jongere zelf of anderen als gevolg van de psychiatrische stoornis.

Hoe lang duurt een gedwongen opname?

De gedwongen opname duurt zolang er sprake blijft van gevaar voor de jongere zelf of voor anderen en de jongere niet vrijwillig opgenomen wil worden. Als het gevaar is geweken, dan kan de IBS of de RM worden opgeheven en kan de behandeling worden beëindigd of vrijwillig worden voortgezet. Dit kan de behandelend psychiater tussentijds beslissen, of de rechter.
Als de jongere zelf in de kliniek wil blijven, dan kan de IBS of de RM ook worden opgeheven en is er geen sprake meer van gedwongen opname, maar van een vrijwillige opname.

Een gedwongen opname ook gedwongen behandeling?

Een gedwongen opname via een IBS of een RM wil nog niet zeggen dat een jongere ook gedwongen behandeld mag worden. Jongeren vanaf 12 jaar mogen zelfstandig beslissen over wat er in hun eigen behandelplan komt te staan. Bij kinderen onder de 12 jaar beslissen de wettelijk vertegenwoordigers hierover. Pas als er ook binnen het ziekenhuis sprake is van gevaar voor de jongere zelf of voor anderen, dan mag in het uiterste geval dwang worden toegepast. Soms komt dit voor. Bijvoorbeeld als een jongere vanwege zijn of haar ziekte zo agressief wordt dat hij of zij niet meer aanspreekbaar is en de groepswerkers of medepatiënten gevaar lopen. In zo'n geval kan de psychiater besluiten tot afzondering in een rustige omgeving. In de BOPZ staat beschreven welke vormen van dwang er zijn.

Vrijwillig opgenomen, gedwongen behandeling?

Dwang mag niet worden toegepast bij een patiënt die vrijwillig is opgenomen. Toch is dat soms nodig. Bijvoorbeeld als de jongere door zijn of haar psychische ziekte een acute, gevaarlijke situatie veroorzaakt voor zichzelf of voor anderen. Als het niet anders kan, mag dan toch dwang worden toegepast. Maar de jongere moet in dat geval wel dezelfde rechten krijgen als een jongere die gedwongen is opgenomen. Dit houdt in dat de behandelaar direct een IBS moet aanvragen.